Archief van november 2019

“Nieuwe bloedtest kan borstkanker vijf jaar voor de eerste knobbel opsporen”

Volgens Algemeen Dagblad zou een nieuwe bloedtest borstkanker al vroegtijdig kunnen opsporen. De test is echter alleen onderzocht bij vrouwen die de diagnose borstkanker al hadden, en nog niet getest bij willekeurige vrouwen. De onderzoekers geven daarom zelf aan dat er eerst meer onderzoek nodig is. De hoopvolle berichtgeving is dus erg voorbarig.

Lees meer

“Arts wil aandacht voor levensgevaarlijk RS-virus: ‘Veel ouders kennen het niet'”

Een hoogleraar kindergeneeskunde waarschuwt voor de mogelijk ernstige gevolgen van het RS-virus. Dit virus veroorzaakt gelukkig meestal niet meer klachten dan verkoudheid, maar kan vooral bij kleine kinderen soms ernstig verlopen. Als jonge kinderen benauwd raken of moeilijker drinken is het, ongeacht het veroorzakende virus, altijd belangrijk om contact op te nemen met je huisarts.

Lees meer

Moeten mannen voortaan worden gescreend op prostaatkanker?

In tv-programma Pauw werd onlangs gesteld dat mannen hun prostaat “even moeten laten testen” door bepaling van hun PSA. Die suggestie is te kort door de bocht: hier zitten namelijk ook risico’s aan. Om de voor- en nadelen van het controleren op prostaatkanker goed af te wegen heeft website Thuisarts.nl hier een keuzehulp voor gemaakt.

Lees meer

“Genezing MS weer dichterbij”

Vrijwel alle media schreven onlangs over onderzoek naar de zenuwziekte multiple sclerose. Er is echter nog geen onderzoekspublicatie, het nieuws is vooral verschenen vanwege de start van de collecteweek voor het Nationaal MS Fonds. Of het onderzoek inderdaad leidt tot “een nieuw medicijn” of ons “dichterbij genezing van MS brengt”, is dus nog de vraag.

Lees meer

“Genezing MS weer dichterbij”

Vrijwel alle media schreven deze week over onderzoek naar de zenuwziekte multiple sclerose (MS), uitgevoerd door het Nijmeegse Radboudumc: een belangrijke ontdekking zou genezing van de ziekte mogelijk dichterbij brengen.

Een review door de redactie
Link naar nieuwsbericht: klik hier
Link naar originele bron: klik hier

  • Dit nieuwsbericht hebben we uitgebreider besproken in deze FactGurus podcast van BNR Nieuwsradio. Hierin kun je ook horen dat het MS Fonds per mail heeft bevestigd dat een publicatie van de onderzoeksresultaten naar verwachting nog een half jaar op zich laat wachten.
Lees meer

Moeten mannen tussen de 55 en 69 jaar voortaan worden gescreend op prostaatkanker?

In de aflevering van het tv-programma Pauw van 12 november 2019 werd aandacht besteed aan de actie “For one night only”, een initiatief van Linda de Mol voor meer bewustwording van prostaatkanker en teelbalkanker. Te gast was onder andere uroloog Nader Naderi. In het item werd verteld dat het voor mannen tussen de 55 en 69 jaar belangrijk is om de prostaat te laten controleren door het bepalen van het prostaat-specifiek antigen (PSA), een eiwit in het bloed. Een inwendig onderzoek (onderzoek via de anus, rectaal onderzoek) zou hierbij volgens Jeroen Pauw niet nodig zijn. Naderi refereert in het item aan een groot onderzoek uit Rotterdam, waaruit zou blijken dat het regelmatig bepalen van de PSA-waarde leidt tot een afname van 21% in de sterfte aan prostaatkanker.

Naderi lijkt te verwijzen naar de ERSPC, een groot onderzoek uitgevoerd in zeven Europese landen waaronder Nederland, waarbij mannen tussen de 55 en 69 jaar werden verdeeld in een groep waarbij regelmatig het PSA werd bepaald en een groep waarbij dit niet gebeurde. Na 13 jaar bleek in de groep mannen met PSA bepalingen de sterfte aan prostaatkanker 21% lager ten opzichte van de groep zonder PSA controles. Echter, er was géén verschil in de totale sterftekans tussen de twee groepen. Mannen die regelmatig hun PSA laten bepalen worden dus net zo oud als mannen die dit niet doen.

PSA waarden kunnen verhoogd zijn door prostaatkanker, maar stijgen ook bij bijvoorbeeld een ontsteking of goedaardige vergroting van de prostaat. Wanneer het PSA verhoogd is volgt doorgaans verder onderzoek in het ziekenhuis. Bij acht op de tien mannen met een verhoogd PSA wordt vervolgens géén kanker aangetoond. Van de twee mannen die wel met prostaatkanker worden gediagnosticeerd, zou één daarvan nooit klachten hebben gekregen. Om één sterfgeval aan prostaatkanker te voorkomen, moeten 781 mannen gescreend worden en 27 mannen met prostaatkanker worden behandeld.

Er is dus wel een effect van screening, maar dit gaat gepaard met veel ‘overdiagnostiek’ (het diagnosticeren van een aandoening die niet tot klachten zou hebben geleid) en ‘overbehandeling’ (het behandelen van een aandoening die niet tot klachten zou hebben geleid, waardoor de schade van de behandeling doorgaans groter is dan het eventuele nut ervan). Als vervolgonderzoek wordt vaak een echo van de prostaat via de anus verricht en soms weefsel van de prostaat afgenomen middels biopsie, wat belastend kan zijn voor de patiënt. Behandelen van prostaatkanker kan gepaard gaan met bijwerkingen als erectiestoornissen en incontinentie. Om deze redenen hebben huisartsen en urologen besloten om juist géén algemene screening op prostaatkanker op te nemen in hun richtlijnen. De verschillende uitspraken in het tv-programma die suggereren dat “even testen” alle mannen een hoop leed zou besparen, zijn dan ook veel te kort door de bocht. Het is belangrijk dat de patiënt een goede afweging kan maken tussen de voor- en nadelen van prostaatkankeronderzoek.

Als een man toch onderzoek naar prostaatkanker wenst, dan kan dit via de huisarts. Het wordt dan geadviseerd de PSA-test te combineren met een inwendig onderzoek om ook het oppervlak en de grootte van de prostaat te beoordelen. Het is daarbij dus heel belangrijk om bovenstaande overwegingen in acht te nemen. Om de voor- en nadelen van het controleren op prostaatkanker beter te kunnen afwegen heeft de website Thuisarts.nl hier een keuzehulp voor gemaakt.

Geschreven door: Michel de Wit, huisarts in opleiding
Link naar nieuwsbericht: klik hier
Link naar originele bron: klik hier

  • Onlangs kwam ook in België prostaatkankerscreening in het nieuws. Onze collega’s van Gezondheid en Wetenschap plaatsten daar ook direct verschillende kanttekeningen bij: lees hier hun bericht terug.

“Onderzoek: hartoperatie niet per se nodig, medicatie werkt vaak net zo goed”

Verschillende media waaronder de NOS melden dat hartpatiënten die nu standaard een operatie ondergaan vaak net zo goed af zijn met alleen medicijnen. De berichten zijn gebaseerd op een Amerikaans onderzoek dat recent is gepresenteerd tijdens een groot internationaal cardiologie congres (American Heart Association 2019).

In de basis gaat het om de volgende discussie:
Als een patiënt pijn op de borst heeft op basis van zuurstof gebrek in het hart, kan dat veroorzaakt worden door vernauwingen in de grote kransslagaderen (op basis van aderverkalking). Hiervoor zijn er twee behandelstrategieën: met medicijnen of door een ingreep. Een ingreep kan een dotter (ook wel: PCI) zijn of omleidingen middels een open hart operatie (bypass of CABG). Het werk van een dokter is erop gericht de patiënt langer te laten leven, en/of zich beter te laten voelen. Een veel voorkomende gedachte bij zowel artsen als patiënten is dat een ingreep voor een betere overleving zorgt in vergelijking met de behandeling met enkel medicijnen. Echter diverse onderzoeken in het verleden laten hierover tegenstrijdige resultaten zien.

Voor het onderzoek werden beide behandelstrategieën met elkaar vergeleken bij ruim 5000 patiënten. Deze patiënten hadden stabiele klachten van pijn op de borst door zuurstof tekort. Patiënten mochten niet meedoen aan het onderzoek als ze op dat moment een hartinfarct hadden of er recent een hadden gehad, als ze een verminderde pompfunctie van het hart hadden, of als ze een vernauwing in een zeer belangrijk eerste deel van de linker kransslagader hadden.

De resultaten van het onderzoek laten zien dat bij deze specifieke groep patiënten, een ingreep (dotter of bypass) niet zorgt voor een betere overleving of minder hartinfarcten na 4 jaar, dan de behandeling met enkel medicijnen. Wel heeft de groep die een ingreep krijgt hierna een grotere kans op minder klachten van pijn op de borst dan de met medicijnen behandelde groep.

Enkele punten van aandacht hierbij:

  • Het onderzoek is vooralsnog enkel gepresenteerd op het congres. De daadwerkelijke publicatie moet nog volgen, waardoor de volledige resultaten nog niet openbaar zijn en gecontroleerd kunnen worden door onafhankelijke artsen en onderzoekers.
  • De follow-up van het onderzoek is vooralsnog slechts 4 jaar. Het is hopen op een langere follow-up, zeker gezien het feit dat de 2 groepen richting het einde van het onderzoek wel langzaam lijken te gaan verschillen. Het is interessant te zien wat er gebeurt na 4 jaar.
  • Er volgt nog een interessante ‘substudie’ (genaamd CIAO-ISCHEMIA) waarbij specifiek wordt gekeken naar patiënten die wel pijn op de borst hadden, maar geen vernauwingen in de grote kransslagaderen.
  • In de Amerikaanse media wordt veel gesproken over een mogelijk financiële voordeel bij behandeling met medicijnen. Cijfers hierover zijn nog niet gepubliceerd, maar zullen waarschijnlijk binnenkort volgen.

Samengevat toont dit onderzoek aan dat bij patiënten met pijn op de borst een medicamenteuze behandeling net zo veilig is als een interventionele behandeling. Wel is er een grotere kans op vermindering van klachten na een interventie. De volledige onderzoeksresultaten zullen een belangrijke bijdrage kunnen leveren aan ‘shared decision making’, waarbij arts en patiënt samen de voor deze patiënt meest geschikte behandeling kiezen.

Geschreven door: Tamara Aipassa, interventiecardioloog
Link naar nieuwsbericht: klik hier
Link naar originele bron: klik hier

  • Verklaring belangenverstrengeling: Dr Aipassa is interventiecardioloog en behandelt in die functie patiënten met hartklachten, ook door het uitvoeren van dotters. Zij is niet betrokken bij het onderzoek en heeft geen andere financiële belangen bij bovenstaand bericht.

“Arts wil aandacht voor levensgevaarlijk RS-virus: ‘Veel ouders kennen het niet'”

Deze week schreef NOS.nl over het RS-virus, “een relatief onbekend verkoudheidsvirus (…) met soms gevaarlijke gevolgen”. Het bericht volgt na uitspraken van een hoogleraar, die afgelopen week een congres over het virus organiseerde in Ghana.

Een review door Sophie Cohen, kinderarts in opleiding, Emma kinderziekenhuis, Amsterdam UMC
Link naar nieuwsbericht: klik hier
Link naar originele bron: klik hier

Lees meer

“Nieuwe bloedtest kan borstkanker vijf jaar voor de eerste knobbel opsporen”

Recent schreef het Algemeen Dagblad over een nieuwe bloedtest die borstkanker in een vroeg stadium op zou kunnen sporen: “Hiermee kunnen duizenden levens worden gered”. Het bericht komt voort uit een Brits onderzoek waarvan de eerste resultaten gepresenteerd zijn op een bijeenkomst over kankeronderzoek in Schotland.

Een review door Donica Lodder, ANIOS kindergeneeskunde, Zaans Medisch Centrum
Link naar nieuwsbericht: klik hier
Link naar originele bron: klik hier

Lees meer

“Honderden kankerpatiënten onder het mes in ziekenhuizen die te weinig opereren”

Algemeen Dagblad schrijft dat bijna een kwart van alle ziekenhuizen te weinig kankeroperaties uitvoert. De krant baseert dit op landelijke gegevens over operaties bij acht verschillende soorten kanker. Hieruit zou blijken dat vorig jaar “419 kankerpatiënten zijn geopereerd in ziekenhuizen die te weinig ervaring hadden met de operaties”. De patiënten zouden daardoor “nodeloze bloedingen, restweefsel en zelfs overlijden” riskeren.

Medische verenigingen hebben voor verschillende operaties afgesproken wat het minimum aantal operaties is dat een ziekenhuis jaarlijks moet uitvoeren, om zo de kwaliteit van die operaties te garanderen. Van een aantal operaties is bekend dat het risico op complicaties toeneemt naarmate die operatie minder vaak wordt uitgevoerd.

Uit het onderzoek van Algemeen Dagblad zou nu blijken dat bijna een kwart van de Nederlandse ziekenhuizen één of meer van die afspraken niet haalt. Daar kunnen overigens verschillende redenen voor zijn, die niet altijd hoeven te betekenen dat de kwaliteit van de operaties slechter wordt. Met het onderzoek van Algemeen Dagblad is bovendien niet gekeken naar het daadwerkelijke aantal complicaties. Daarom is nu niet direct te stellen dat alle patiënten zijn blootgesteld aan een verhoogd risico op complicaties of overlijden.

Dat neemt echter niet weg dat de krant een belangrijk punt aanstipt: de operatie-afspraken zijn gemaakt om de kwaliteit van zorg te waarborgen; een essentieel belang voor de patiënt die geopereerd moet gaan worden. In de Tweede Kamer wordt daarom aangestuurd op betere samenwerking tussen ziekenhuizen, zodat patiënten altijd worden geopereerd in een ziekenhuis dat voldoet aan de gestelde operatienorm.

Geschreven door: redactie
Link naar nieuwsbericht: klik hier
Link naar originele bron: klik hier

“Belangrijke doorbraak in onderzoek naar mazelen”

Onlangs verschenen in onder andere het Algemeen Dagblad en op NU.nl berichten dat het mazelenvirus niet alleen de ziekte mazelen zou veroorzaken, maar ook een “langdurige schade aan het afweersysteem”. Aanleiding hiervoor zijn twee recent gepubliceerde onderzoeken.

Een review door de redactie
Link naar nieuwsbericht: klik hier
Link naar originele bron: klik hier en hier

Lees meer

“Al jong ongezond leven? Dan meer kans op dementie”

NRC schrijft dat uit onderzoek blijkt dat mensen die al jong ongezond leven, meer kans hebben op dementie. Britse onderzoekers gebruikten de gegevens van bijna 500 70-plussers die al vele jaren meedoen aan een groot onderzoek naar gezondheid. De 70-plussers, die overigens géén dementie hadden, ondergingen onlangs verschillende hersenscans. De uitkomsten van die scans werden vergeleken met hun gezondheidsgegevens – bekende risicofactoren zoals roken, overgewicht, hoge bloeddruk en diabetes – die waren opgeslagen op de leeftijden van 36, 53 en 69 jaar. Hieruit bleek dat bij deelnemers die één of meer van deze risicofactoren hadden, vaker een afwijkende hersenscan werd gezien. Dit verband was het sterkst wanneer de risicofactoren al op 36-jarige leeftijd aanwezig waren. De onderzoekers concluderen daarom dat “een hoger risico op hart- en vaatziekten verband houdt met een afwijkende hersenscan op 70-jarige leeftijd, zeker als het hogere risico al op jonge leeftijd aanwezig is”.

Omdat de onderzoekers dus géén patiënten met dementie hebben onderzocht – ook een afwijkende hersenscan wijst niet direct op dementie – is met dit specifieke onderzoek eigenlijk helemaal niet te concluderen dat ‘op jonge leeftijd ongezond leven leidt tot meer kans op dementie’, zoals NRC schrijft. Van de genoemde risicofactoren is echter al veel langer bekend dat ze leiden tot een grotere kans op het ontstaan van dementie. Het zal daarbij niet verbazen dat dit risico verder toeneemt naarmate de risicofactoren langer bestaan. Het onderzoek bevestigt daarom vooral het algemene advies voor een gezonde leefstijl.

Geschreven door: redactie
Link naar nieuwsbericht: klik hier
Link naar originele bron: klik hier