Oncologie

“Vasten bij chemotherapie helpt tumoren te krimpen”

Vorige week berichtte het Leids Universitair Medisch Centrum (LUMC) over de publicatie van resultaten van onderzoek naar het effect van vasten bij patiënten met borstkanker die chemotherapie krijgen. Opvallend genoeg schrijven daar verschillende Belgische, maar geen Nederlandse media over. De Leidse publicatie beschrijft het onderzoek waar een deel van het tv-programma Dokters van Morgen eind vorig jaar aandacht aan besteedde, wat door de ongenuanceerde toon van het programma tot verschillende vragen en reacties bij patiënten en artsen leidde (zie onder meer hier, hier, hier en hier) en waar Dokter Media met één van de onderzoekers over in discussie ging bij tv-programma Pauw.

Nu, ruim een half jaar later, zijn de resultaten van het onderzoek dus openbaar gemaakt. Uit de publicatie blijkt dat voor het onderzoek 131 vrouwen met een bepaalde vorm van niet-uitgezaaide borstkanker zijn verdeeld over twee groepen: één groep volgde enkele dagen tot aan een chemokuur een ‘vasten nabootsend dieet’, de andere groep at en dronk zoals gebruikelijk. Na afronding van meerdere chemokuren bleek op een controlescan van de borst de grootte van de tumor meer te zijn afgenomen bij vrouwen die het vasten nabootsend dieet volgden in vergelijking met de vrouwen die een normaal dieet volgden. Ook zagen de onderzoekers, door het beoordelen van bepaalde witte bloedcellen, een mogelijk gunstig effect van het dieet op de werking van de chemotherapie.
Een belangrijke kanttekening bij het onderzoek is dat maar een derde van de vrouwen die het vasten nabootsend dieet moesten volgen, dat vol wist te houden. Dat wekt de indruk dat het dieet in de praktijk misschien minder toepasbaar is dan de onderzoekers hopen. Ook is belangrijk om te benadrukken dat voor het onderzoek dus maar naar een selecte groep patiënten met een bepaalde vorm van borstkanker is gekeken, waardoor de resultaten niet zijn te vertalen naar patiënten met andere vormen van kanker.

De onderzoekers concluderen dat hun onderzoek vooral optimistisch stemt om de mogelijk gunstige effecten van vasten weer verder te onderzoeken. Zij benadrukken in het nieuwsbericht van het LUMC dat nog niet bekend is of het dieet ook daadwerkelijk leidt tot betere uitkomsten voor de patiënt en adviseren dus ook zeker niet dat patiënten nu op eigen initiatief moeten gaan vasten: ‘Hoewel de resultaten van de studie hoopgevend zijn, en een belangrijke stap op weg naar voeding als ondersteuning van therapie bij kanker, moet meer onderzoek onze resultaten bevestigen voordat we deze aanpak voor vrouwen met borstkanker kunnen aanbevelen’.

Geschreven door: de redactie
Link naar nieuwsbericht: klik hier
Link naar originele bron: klik hier

Zie voor meer informatie ook dit bericht van onze collega’s van Gezondheid en Wetenschap en ons eerdere bericht bij de uitzending van Dokters van Morgen over ‘het genezende effect’ van vasten bij reuma.

“Onderzoek: ‘gezonde’ probiotica-bacil verantwoordelijk voor veel darmkanker”

Vorige week schreef de Volkskrant dat “zo’n 10 procent van alle dikkedarmkanker (..) niet door pech of verkeerd eten, maar door darmbacteriën komt”. Eén bepaalde bacterie, die volgens de krant “op internet te koop is als gezonde ‘probiotica’ voor onder meer baby’s” zou daar een belangrijke rol bij spelen.

Het nieuws volgde na de publicatie van een onderzoek in een groot wetenschappelijk tijdschrift. Onderzoekers hebben de zogenaamde ‘E.Coli Nissle 1917’ bacterie in een laboratorium in contact gebracht met ‘gekweekte mini-ingewanden’, en daarbij opgemerkt dat de bacterie een kankerverwekkende stof aanmaakt. Die stof zou leiden tot dezelfde DNA-schade als bij ongeveer 10% van alle dikkedarmkanker wordt gezien.

De onderzoekers stellen daarom dat deze bacterie, die ook in de menselijke darm voorkomt maar dus ook als ‘gezond probioticum’ wordt verkocht, niet zo onschuldig is als hij misschien lijkt. Zij menen daarom dat probiotica kritischer onderzocht moeten worden vóórdat ze aan consumenten verkocht mogen worden. Daarnaast hopen ze met verder onderzoek te kunnen bepalen of bestrijding van de bacterie kan helpen om darmkanker te voorkómen.

Met het onderzoek is niet direct te zeggen dat de genoemde bacterie “verantwoordelijk is voor veel darmkanker”, zoals de Volkskrant schrijft. Bij het ontstaan van kanker zijn vaak vele verschillende factoren betrokken. Dat neemt echter niet weg dat het onderzoek wel aanleiding geeft om voorzichtiger om te gaan met probiotica, waarvan de gesuggereerde werking in veel gevallen overigens sowieso nog niet is bewezen.

Lees voor meer informatie bij dit nieuwsbericht dit uitgebreidere review van onze collega’s van Gezondheid en Wetenschap.

Geschreven door: de redactie
Link naar nieuwsbericht: klik hier
Link naar originele bron: klik hier

“Zelflerende computer spoort slokdarmkanker beter op dan de dokter”

De Volkskrant schreef dat “een zelflerende computer voorstadia van slokdarmkanker op foto’s beter blijkt op te sporen dan de dokter”. Aanleiding is onderzoek door het Amsterdam UMC en de TU Eindhoven dat onlangs werd gepubliceerd in een wetenschappelijk tijdschrift.

Een review door: de redactie
Link naar nieuwsbericht: klik hier
Link naar originele bron: klik hier

Lees meer

“Tot 55 procent minder kans op overlijden aan longkanker door screenings”

In Trouw stond een paar dagen terug dat rokers minder kans hebben om te overlijden aan longkanker als ze zich regelmatig laten ‘screenen’ door een CT-scan. Het bericht volgt op publicatie van resultaten uit Nederlands-Belgisch onderzoek van het Erasmus MC. Een persbericht van dit instituut stelt dat de onderzoeksresultaten “een sterk argument vóór de invoering van een landelijk bevolkingsonderzoek” zijn.
Zowel het nieuwsbericht als het persbericht schrijven echter geen woord over belangrijke kanttekeningen bij het onderzoek. De belangrijkste kanttekening is deze: de (ex-)rokers die gescreend werden op longkanker overleden dan wel minder vaak aan longkanker, hun totale overleving was niet beter dan die van de groep (ex-)rokers die niet werden gescreend. Met andere woorden: (ex-)rokers leven net zo lang mét screening op longkanker als zonder screening. Een mogelijke verklaring hiervoor is dat zij in plaats van aan longkanker eerder overlijden aan bijvoorbeeld hart- en vaatziekten – vermoedelijk door datzelfde roken.
De nieuwe onderzoeksresultaten zijn een vervolg op eerdere voorlopige resultaten uit 2018. Dokter Media schreef toen ook al een vergelijkbaar nuancerend bericht bij vergelijkbare ongenuanceerde pers- en nieuwsberichten.
Concluderend zou screening van (ex-)rokers dus kunnen bijdragen aan minder ernstige gevallen van longkanker, maar staat nog steeds allerminst vast dat dit leidt tot een betere overleving. Daarmee lijkt de invoer van screening of een bevolkingsonderzoek naar longkanker ook nog niet aan de orde. De beste maatregel om sterfte te verminderen blijft stoppen – of nog beter: niet beginnen – met roken.

Voor meer informatie en uitleg over de verschillende kanttekeningen bij het onderzoek kun je ons oudere bericht teruglezen, of dit recente uitgebreide bericht uit de Volkskrant.

Geschreven door: de redactie
Link naar nieuwsbericht: klik hier
Link naar originele bron: klik hier

“Britse onderzoekers vinden cel die kan helpen kanker te elimineren”

NU.nl schrijft over “een grote stap in het onderzoek naar de genezing van kanker”. Het bericht volgt op de publicatie van resultaten van Brits onderzoek, waarover de BBC zelfs schrijft dat ‘de ontdekking alle soorten kanker zou kunnen behandelen’.
De onderzoekers hebben ontdekt dat een afweercel in het bloed – een speciale soort T-cel – de mogelijkheid heeft om kankercellen te herkennen en te bestrijden, zonder gezonde cellen aan te vallen. Dat is op zich niet iets nieuws: behandeling met speciale T-cellen – een vorm van zogeheten immuuntherapie – wordt voor enkele vormen van kanker al enige tijd toegepast. Wat vooral nieuw is, is dat de onderzoekers een eigenschap van de T-cel hebben gevonden die het mogelijk maakt om niet één maar vele verschillende soorten kanker te bestrijden. Daarmee zou een behandeling voor verschillende vormen van kanker kunnen ontstaan.
In het bericht van NU.nl geeft een oncoloog echter aan dat “er nog ontzettend veel mitsen en maren” zijn. Zo is de beoogde behandeling alleen nog getest op muizen. Hij stelt zelfs “dat het nog jaren duurt voordat er getest kan worden of deze therapie ook voor mensen kan werken”.
Desondanks wordt de ontdekking door verschillende onafhankelijke deskundigen als een grote stap naar een mogelijke behandeling gezien. Het is dus echter nog afwachten of en wanneer er meer bekend wordt over de toepasbaarheid bij de mens.

Voor meer informatie en uitleg over het onderzoek kun je ook luisteren naar deze uitzending van NPO Radio1.

Geschreven door: de redactie
Link naar nieuwsbericht: klik hier
Link naar originele bron: klik hier

“Nieuwe urinetest toont uitzaaiing darmkanker in de lever”

De Telegraaf schreef onlangs dat een “eenvoudige urinetest mogelijke uitzaaiingen van darmkanker in de lever kan opsporen”. Aanleiding is de promotie van een onderzoeker aan het Erasmus MC in Rotterdam.

Een review door: de redactie
Link naar nieuwsbericht: klik hier
Link naar originele bron: klik hier

Lees meer

“MRI kan borstkanker in honderden gevallen eerder opsporen dan mammografie”

Vrijwel alle media schreven vorige week over resultaten van een grootschalig Nederlands onderzoek: “MRI-onderzoek kan ervoor zorgen dat borstkanker eerder wordt ontdekt bij vrouwen met dicht borstklierweefsel”.

Een review door de redactie
Link naar nieuwsbericht: klik hier
Link naar originele bron: klik hier

Lees meer

Moeten mannen tussen de 55 en 69 jaar voortaan worden gescreend op prostaatkanker?

In de aflevering van het tv-programma Pauw van 12 november 2019 werd aandacht besteed aan de actie “For one night only”, een initiatief van Linda de Mol voor meer bewustwording van prostaatkanker en teelbalkanker. Te gast was onder andere uroloog Nader Naderi. In het item werd verteld dat het voor mannen tussen de 55 en 69 jaar belangrijk is om de prostaat te laten controleren door het bepalen van het prostaat-specifiek antigen (PSA), een eiwit in het bloed. Een inwendig onderzoek (onderzoek via de anus, rectaal onderzoek) zou hierbij volgens Jeroen Pauw niet nodig zijn. Naderi refereert in het item aan een groot onderzoek uit Rotterdam, waaruit zou blijken dat het regelmatig bepalen van de PSA-waarde leidt tot een afname van 21% in de sterfte aan prostaatkanker.

Naderi lijkt te verwijzen naar de ERSPC, een groot onderzoek uitgevoerd in zeven Europese landen waaronder Nederland, waarbij mannen tussen de 55 en 69 jaar werden verdeeld in een groep waarbij regelmatig het PSA werd bepaald en een groep waarbij dit niet gebeurde. Na 13 jaar bleek in de groep mannen met PSA bepalingen de sterfte aan prostaatkanker 21% lager ten opzichte van de groep zonder PSA controles. Echter, er was géén verschil in de totale sterftekans tussen de twee groepen. Mannen die regelmatig hun PSA laten bepalen worden dus net zo oud als mannen die dit niet doen.

PSA waarden kunnen verhoogd zijn door prostaatkanker, maar stijgen ook bij bijvoorbeeld een ontsteking of goedaardige vergroting van de prostaat. Wanneer het PSA verhoogd is volgt doorgaans verder onderzoek in het ziekenhuis. Bij acht op de tien mannen met een verhoogd PSA wordt vervolgens géén kanker aangetoond. Van de twee mannen die wel met prostaatkanker worden gediagnosticeerd, zou één daarvan nooit klachten hebben gekregen. Om één sterfgeval aan prostaatkanker te voorkomen, moeten 781 mannen gescreend worden en 27 mannen met prostaatkanker worden behandeld.

Er is dus wel een effect van screening, maar dit gaat gepaard met veel ‘overdiagnostiek’ (het diagnosticeren van een aandoening die niet tot klachten zou hebben geleid) en ‘overbehandeling’ (het behandelen van een aandoening die niet tot klachten zou hebben geleid, waardoor de schade van de behandeling doorgaans groter is dan het eventuele nut ervan). Als vervolgonderzoek wordt vaak een echo van de prostaat via de anus verricht en soms weefsel van de prostaat afgenomen middels biopsie, wat belastend kan zijn voor de patiënt. Behandelen van prostaatkanker kan gepaard gaan met bijwerkingen als erectiestoornissen en incontinentie. Om deze redenen hebben huisartsen en urologen besloten om juist géén algemene screening op prostaatkanker op te nemen in hun richtlijnen. De verschillende uitspraken in het tv-programma die suggereren dat “even testen” alle mannen een hoop leed zou besparen, zijn dan ook veel te kort door de bocht. Het is belangrijk dat de patiënt een goede afweging kan maken tussen de voor- en nadelen van prostaatkankeronderzoek.

Als een man toch onderzoek naar prostaatkanker wenst, dan kan dit via de huisarts. Het wordt dan geadviseerd de PSA-test te combineren met een inwendig onderzoek om ook het oppervlak en de grootte van de prostaat te beoordelen. Het is daarbij dus heel belangrijk om bovenstaande overwegingen in acht te nemen. Om de voor- en nadelen van het controleren op prostaatkanker beter te kunnen afwegen heeft de website Thuisarts.nl hier een keuzehulp voor gemaakt.

Geschreven door: Michel de Wit, huisarts in opleiding
Link naar nieuwsbericht: klik hier
Link naar originele bron: klik hier

  • Onlangs kwam ook in België prostaatkankerscreening in het nieuws. Onze collega’s van Gezondheid en Wetenschap plaatsten daar ook direct verschillende kanttekeningen bij: lees hier hun bericht terug.

“Nieuwe bloedtest kan borstkanker vijf jaar voor de eerste knobbel opsporen”

Recent schreef het Algemeen Dagblad over een nieuwe bloedtest die borstkanker in een vroeg stadium op zou kunnen sporen: “Hiermee kunnen duizenden levens worden gered”. Het bericht komt voort uit een Brits onderzoek waarvan de eerste resultaten gepresenteerd zijn op een bijeenkomst over kankeronderzoek in Schotland.

Een review door Donica Lodder, arts kindergeneeskunde, Zaans Medisch Centrum
Link naar nieuwsbericht: klik hier
Link naar originele bron: klik hier

Lees meer

“Honderden kankerpatiënten onder het mes in ziekenhuizen die te weinig opereren”

Algemeen Dagblad schrijft dat bijna een kwart van alle ziekenhuizen te weinig kankeroperaties uitvoert. De krant baseert dit op landelijke gegevens over operaties bij acht verschillende soorten kanker. Hieruit zou blijken dat vorig jaar “419 kankerpatiënten zijn geopereerd in ziekenhuizen die te weinig ervaring hadden met de operaties”. De patiënten zouden daardoor “nodeloze bloedingen, restweefsel en zelfs overlijden” riskeren.

Medische verenigingen hebben voor verschillende operaties afgesproken wat het minimum aantal operaties is dat een ziekenhuis jaarlijks moet uitvoeren, om zo de kwaliteit van die operaties te garanderen. Van een aantal operaties is bekend dat het risico op complicaties toeneemt naarmate die operatie minder vaak wordt uitgevoerd.

Uit het onderzoek van Algemeen Dagblad zou nu blijken dat bijna een kwart van de Nederlandse ziekenhuizen één of meer van die afspraken niet haalt. Daar kunnen overigens verschillende redenen voor zijn, die niet altijd hoeven te betekenen dat de kwaliteit van de operaties slechter wordt. Met het onderzoek van Algemeen Dagblad is bovendien niet gekeken naar het daadwerkelijke aantal complicaties. Daarom is nu niet direct te stellen dat alle patiënten zijn blootgesteld aan een verhoogd risico op complicaties of overlijden.

Dat neemt echter niet weg dat de krant een belangrijk punt aanstipt: de operatie-afspraken zijn gemaakt om de kwaliteit van zorg te waarborgen; een essentieel belang voor de patiënt die geopereerd moet gaan worden. In de Tweede Kamer wordt daarom aangestuurd op betere samenwerking tussen ziekenhuizen, zodat patiënten altijd worden geopereerd in een ziekenhuis dat voldoet aan de gestelde operatienorm.

Geschreven door: redactie
Link naar nieuwsbericht: klik hier
Link naar originele bron: klik hier

“Wat is het effect van vasten bij reuma?” (*)

* LET OP: de redactie van AVROTROS heeft ons laten weten dat het onderzoek dat in onderstaand review wordt besproken niet de bron is van de uitspraken van de Duitse arts. Volgens de redactie zou de arts zich baseren “op eigen patiënt-enquêtes. (…) Dit betreft geen wetenschappelijk onderzoek“. Voor de getallen die in het programma worden genoemd is in dat geval dus geheel geen wetenschappelijke bron beschikbaar. Omdat het door ons aangehaalde onderzoek wel door de Duitse arts is geschreven, heeft plaatsgevonden in dezelfde kliniek en over dezelfde vasten-methode gaat (en daarbij dus precies dezelfde succespercentages beschrijft als in het programma worden genoemd), laten wij de bespreking van het artikel ter informatie wel bij het review staan.

Vorige week stond het AVROTROS-programma Dokters van Morgen in het teken van de mogelijke gunstige gezondheidseffecten van vasten op verschillende ernstige aandoeningen zoals reuma en kanker. In het programma stelt een Duitse arts dat ‘tachtig procent van de patiënten klinisch succes heeft’. Deze uitspraken lijken echter ongenuanceerd en te berusten op onderzoek met veel kanttekeningen uitgevoerd in een instelling voor ‘integrale geneeskunde’.

Een review door de redactie
Link naar nieuwsbericht: klik hier
Link naar originele bron: klik hier

Lees meer

“Met gekweekte tumor voorspellen of chemo aanslaat”

“Voor het eerst is het gelukt vooraf te voorspellen of een chemotherapie wel of niet gaat aanslaan bij kankerpatiënten”, aldus NRC. Op basis van tumorweefsel van patiënten met uitgezaaide darmkanker ‘kweekten’ onderzoekers ‘mini-tumoren’, zodat zij in het laboratorium konden ‘uitproberen’ wat de reactie van de tumorcellen op bepaalde chemotherapie zou zijn. Hiermee hoopten zij van tevoren te kunnen bepalen bij welke patiënten chemotherapie zeker níet zou werken, zodat die patiënten nare bijwerkingen bespaard zouden kunnen blijven. Van het middel irinotecan bleek vrij goed te kunnen worden voorspeld of het (vrijwel) zeker géén effect zou hebben op de tumor. Andersom was dit niet het geval: als de mini-tumor goed reageerde op het middel was dit niet per se het geval bij de tumor in de patiënt. Bij de andere chemotherapie (5-fluorouracil en oxaliplatin) kon niet worden voorspeld of deze wel of niet zou aanslaan. De onderzoekers stellen daarom dat hun methode op dit moment alleen gebruikt zou kunnen worden om te voorspellen of irinotecan níet werkzaam zal zijn. Het is dus nog geheel niet te voorspellen of een chemotherapie zeker wél zal werken, zoals het nieuwsbericht suggereert.
Het is belangrijk te vermelden dat dit onderzoek zich in een nog experimentele fase bevindt. Zo bleek het bijvoorbeeld bij een op de drie patiënten niet mogelijk om een ‘mini-tumor’ te kweken. Volgens NRC hopen de onderzoekers “dat de mini-tumortest uitgebreid kan worden naar andere soorten kanker en dat er in de toekomst ook de werking van experimentele medicijnen op kan worden getest, voordat ze aan de patiënt worden gegeven.” Voor nu zal eerst nog moeten blijken of de onderzoeksresultaten op grotere schaal bevestigd kunnen worden voor de eerste toepassing in de dagelijkse praktijk zal kunnen plaatsvinden.

Geschreven door: redactie
Link naar nieuwsbericht: klik hier
Link naar originele bron: klik hier